در مناطق ترك نشين ايران و بويژه در آزربايجان و خراسان نشريات تركي زبان چاپ و در مدارس تدريس زبان تركي به شيوه مدرن آغاز شد. (هر چند پيش از آن در مكتبهاي خراسان و آزربايجان آموزش زبان تركي به صورت سنتي رايج بود).

ريز علي خواجوي که نام اصلي وي " ازبرعلي خواجلي" است، زاده ۱۳۱۰ ميانه، فردي است که در داستاني منتشر شده در کتاب فارسي سوم دبستان مدارس ايران، دهقان فداکار ناميده شده است

تولید گاز دی اکسید گوگرد در منطقه‌ای به فاصله هفت کیلومتر از جنگل‌های قاراداغ آن هم به اندازه بسیار زیاد و خارج از ظرفیت منطقه، می تواند باعث صدمه مستقیم به گیاهان و نهایتاً از بین رفتن پوشش گیاهی حساس منطقه شود. جانمایی نامناسب کارخانه‌های طرح توسعه مس از سوی دیگر،‌ نگرانی علاقمندان به محیط زیست از زمانی دو چندان شده است که محافل کارشناسی، جانمایی کارخانه‌های پالایش و ذوب مس سونگون در قالب طرح توسعه این مجموعه را نامناسب توصیف می کنند.

دكتر حسين فيض الهي وحيد، از چهره هاي فرهنگي و ادبي آذربايجان است كه اشتياق و تلاش او براي نشر آثار ادبي ، ثمره اي در حدود سي و اندي كتاب چاپ شده به زبان تركي آذربایجانی مي باشد . وي كه متولد 1331 شمسي در تبريز مي باشد در كارنامه ي فرهنگي اش انتشار نشريات " كوراوغلي " و " دده قورقود " را نيز دارد

دكتر حسين محمدزاده صديق در 15 تيرماه 1324 در محله‌ي باستاني سرخاب تبريز واقع در دامنه‌هاي كوه «عينالي» ديده به جهان گشودند. پدرشان نوه‌ي آقا ميرعلي سرخابي صاحب كتاب ربيع الشّريعه و پيشنماز مسجد و مادر ايشان، دختر عباسقلي خان از خوانين اردبيل و از رزمندگان خوشنام نهضت مشروطه و قيام شيخ محمد خياباني بود كه در گير و دار مشروطه به تبريز كوچيده و در محله‌ي سرخاب ساكن شده بود

کودکان روستاها و شهر ديلمقان و کهنه شهر تا قبل ازتاسيس رسمی اداره فرهنگ همچون ساير شهرهای آذربايجان درمکتب خانه هايی تعليم می يافتند که مواد درسی آن عمدتاً قرآن ، گلستان سعدی ، جامع عباسی، ديوان حافظ ، و کتب عربی بود . در آن زمان تفکر قرون وسطی يی درميان مردم رواج داشت وآن اينکه سواد عبارت بود ازخواندن و نوشتن به زبانهای عربی و فارسی.

حاجی میرزاحسن رشدیه در سال ۱۲۶۸ خورشیدی به زادگاه خود تبریز بازگشت و در مسجدی در محله ششکلان تبریز مدرسه‌ای به شیوه جدید راه اندازی کرد که به دو زبان فارسی و ترکی آذربایجانی در آن تدریس می‌شد. تخته سیاهی جلوی شاگردان آویخت و الفبای آسان شده را به سرعت به آنها آموخت، از کتاب‌های آسان حکایت‌ها را خواند و نظم و انضباطی را در میان شاگردان حاکم کرد. .

گول لری بیچدی و قوجاق – قوجاق آپاریب چایین قیراغینا ییغدی . او نلارین رنگی آل الوان و قیرمیزی اولاراق ، بیر بیرینه قاتیب سویون کناریندا ناخیش لی بیر فرش کیمی سردی . سونرا گئدیب بیر اتک یونجا دَریب یاستیق عوضی قویدی باشی آلتینا و اوزاندی گوللر اوزه رینه

لهجه فارسی تهرانی در دوره سلطنت فتحعليشاه قاجار در دربار اين دولت تركي و آزربايجاني به وجود آمد. در آغاز خود آن پادشاه ترك آموزگار اين لهجه بود و درباريها آن را از فتحعليشاه ياد گرفته و به ديگران ياد ميدادند. منشاء اصطلاح "فارسي فتحعليشاهي" براي ناميدن فارسي كنوني رايج ايران در مقابل فارسي دري افغانستان و يا فارسي كابلي همين واقعيت تاريخي است.